designplanet.tv

Η Αγγελική Τριαρίδου σας ταξιδεύει στον πλανήτη της ιστορίας, της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, και του design


ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΡΙΑΡΙΔΟΥ /

REPORTAGE

/

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

FLOWER POWER

ΣΤΑ ΧΝΑΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΞΑΛΛΗΣ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ ΤΗΣ… ΕΝΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΛΟΥΛΟΥΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΕΧΝΗ.

«Ω ΝΑΙ: ΠΡΟΣΔΟΚΩ ΠΑΡΑΘΥΡΑ ΔΑΚΡΥΑ, ΣΠΙΤΙΑ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΑ, ΠΥΡΓΟΥΣ ΒΕΛΑΝΙΔΙΕΣ, ΚΑΜΙΝΑΔΕΣ – ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ, ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΠΟΥ ΘΑ ΒΛΑΣΤΗΣΟΥΝ ΚΑΙ ΘΑ ΧΑΘΟΥΝ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΧΑΛΙΝΩΤΗ ΦΥΛΛΩΣΙΑ ΤΟΥΣ. ΜΗΝ ΠΑΡΑΔΙΝΕΣΑΙ. ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΛΕΙΣΤΗ ΠΑΛΑΜΗ – ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΑ ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΛΕΦΑΡΑ – ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ ΚΛΕΙΣΤΩΝ ΜΠΟΥΜΠΟΥΚΙΩΝ, ΕΚΕΙ, ΕΚΕΙ, ΕΚΕΙ, ΦΩΛΙΑΖΕΙ ΚΑΤΙ ΑΝΑΡΜΟΣΤΟ, ΑΚΑΤΑΝΟΗΤΟ, ΑΝΙΚΗΤΟ, ΑΠΟΡΘΗΤΟ, ΑΜΑΧΑΤΟΝ. ΜΗΝ ΠΑΡΑΔΙΝΕΣΑΙ…»

(Θ. Τ. Αντόνιο Γκαουντί * τα δάκρυα του δάσους, εκδόσεις MAUVE, υπό έκδοση)


Καμιά άλλη εποχή της φύσης δεν σηματοδοτεί τόσα στο ανθρώπινο υποσυνείδητο (και στον ανθρώπινο πολιτισμό κατ’ επέκταση) όσα η Άνοιξη. Θεότητα όλων των θρησκειών, συνυφασμένη με την ομορφιά, την ανθοφορία, τη γονιμότητα, τη ζωή, τη θυσία και τον έρωτα έχει δημιουργήσει μέσα μας αξεπέραστα αισθητικά όρια, θαρρείς σύμφυτα με την ύπαρξη μας. Η λογοτεχνία, οι εικαστικές τέχνες, η μουσική και ο κινηματογράφος εμπεριέχουν την άνοιξη και τον ερωτισμό της, στην μυστική θρησκεία των λουλουδιών και την ανθοφορία της.

Η πρώτη διασωσμένη εικαστική αναφορά στην ανοιξιάτικη ανθοφορία είναι ηΤοιχογραφία της Άνοιξης στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, η οποία κοσμούσε τον νότιο, τον δυτικό και τον βόρειο τοίχο του τέταρτου δωματίου του προϊστορικού οικισμού του Ακρωτηρίου, σχηματίζοντας ένα ενιαίο σύνολο που έφτανε έως το δάπεδο. Είναι η μοναδική τοιχογραφία του Ακρωτηρίου που βρέθηκε ολόκληρη στην θέση της. Υμνεί τον ερχομό της Άνοιξης και εικονίζεται το βραχώδες τοπίο της Στρογγύλης (Σαντορίνη), πριν την Μινωική έκρηξη. Τα βράχια έχουν απροσδόκητα σχήματα και παρουσιάζονται σε τρία χρώματα: κίτρινα, κόκκινα και μπλε, το οποίο θεωρείται ότι δηλώνει την ηφαιστειακή τους προέλευση.

Στις κορυφές και στις πλαγιές των βουνών έχουν ζωγραφιστεί ερυθροί ανθισμένοι ή μισοανοιγμένοι κρίνοι με χρυσοκίτρινους μίσχους και στήμονες ενώ τον ουρανό ερωτοτροπούν δύο ζευγάρια από τα συνολικά επτά χελιδόνια της τοιχογραφίας: είναι προφανές ότι τα δύο ζεύγη χελιδονιών ερωτοτροπούν, σε μια εικόνα φτιαγμένη 2500 χρόνια πριν τον Χριστό.

Στην συνέχεια πέρασαν κάμποσες χιλιάδες χρόνια (και σε αυτό φταίει αναντίρρητα ο καταστροφικός για τις τέχνες χριστιανισμός) για να έχουμε το επόμενο σωσμένο μεγάλο έργο τέχνης για την ανθοφορία – και δεν είναι άλλο από την περίφημηΑλληγορία της Άνοιξης (La Primavera) του Σάντρο Μποτιτσέλι που ζωγραφίστηκε το 1482: ο πίνακας που συμβολίζει τον ερχομό της ομώνυμης εποχής και αποτελεί ένα από τα πλέον δυσερμήνευτα έργα του Μποτιτσέλι. Κεντρική μορφή του έργου είναι η θεά του έρωτα Αφροδίτη, η οποία απεικονίζεται στον κήπο της, πλαισιωμένη από τις τρεις Χάριτες που εκτελούν ένα κυκλικό χορό, τον αγγελιοφόρο Ερμή, τον φτερωτό Έρωτα, τη θεά των λουλουδιών Φλώρα και τον Ζέφυρο, ο οποίος κυνηγά μία νύμφη. Θεωρείται πιθανό πως ο Μποτιτσέλι εμπνεύστηκε την Άνοιξη από το έργο του ποιητή της αυλής των Μεδίκων, Άντζελο Πολιτσιάνο, ενώ άλλες γραπτές πηγές που έχουν προταθεί για την κατανόηση των λεπτομερειών του πίνακα είναι το έργο του Οβίδιου Fasti, καθώς και το De rerum natura του Λουκρήτιου.

[pic02c]

Για την Άνοιξη του Μποτιτσέλι γράφει ο Θανάσης Τριαρίδης:

«...Να μια Μεταμόρφωση, να μια Ανάληψη, να μια Δευτέρα Παρουσία που ταιριάζει στον Μποτιτσέλι - δηλαδή σε κάποιον που ήτανε περισσότερο αρχαίος Έλληνας παρά καθολικός χριστιανός: όλα γίνονται μέσω της σάρκας που ανθίζει και σώζει κι αποθεώνεται. Ο φλωρεντινός φαντασιοκόπος έκανε μια συρραφή όσων περισσοτέρων στοιχείων πίστευε πως θα ολοκλήρωναν την Αποκάλυψή του.

...Η Αφροδίτη της Άνοιξης μοιάζει με την Παρθένο Μαρία, μα αν τούτη η εικόνα είναι μια Τελική Κρίση, μια Δευτέρα Παρουσία της Ομορφιάς ο Αφροδίτη είναι ο Υιός, αυτός που γεννήθηκε, μεταμορφώθηκε, μαστιγώθηκε, σταυρώθηκε κι αναστήθηκε για να σώσει την Ομορφιά. Έχει για φωτοστέφανο καταπράσινα φύλλα: το βλέμμα της έχει κάτι από την μελαγχολική εγκαρτέρηση του Αναστημένου Ιησού – ακόμη και η κίνηση του δεξιού της χεριού παραπέμπει σε Εκείνον που δείχνει τα στίγματα του μαρτυρίου του. Οι τρεις μυστικές Νύμφες ή Χάριτες ή ό,τι άλλο που λένε ότι σημαίνουν τα πάντα και τίποτε, αυτές που ενώνουν σε τρία επίπεδα τα δάχτυλά των χεριών τους, θαρρείς και παίζουν ένα αλλόκοτο σι μαριό, είναι ο Πατέρας Παντοκράτορας του Ηδονικού Κήπου. Ο Ερωτιδέας που τις σημαδεύει είναι το Άγιο Πνεύμα το ζωοποιό - δηλαδή αυτό που φτιάχνει τη ζωή τοξεύοντας τον πόθο στην καρδιά. Η υπέροχη Χλωρίς - Φλώρα είναι η εν θυσία Παναγία, γεμάτη σάρκα και λουλούδια, φέρουσα τρόμο κι ελπίδα, κάμνοντας ό,τι αισθάνεται έναν ανθό. Ο Ζέφυρος είναι ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, δες τα φτερά του και θυμήσου τον Αρχάγγελο του Φρα Αντζέλικο, δεν το καταλαβαίνει πως στο δεξί μέρος του πίνακα βλέπεις έναν νέο Ευαγγελισμό, έναν βιασμό και μια μεταμόρφωση, την ανάθεση μιας θεϊκής αποστολής. Ο Ερμής είναι ο Αρχάγγελος Μιχαήλ: δεν ξέρει ποιον λαιμό να κόψει με την κυρτή του σπάθα, τάχα χτυπάει τα κλαδιά με το ραβδί του, μα στην αλήθεια ζητάει οδηγίες απ’ τον Θεό του.»

(Θ. Τ. Μποτιτσέλι * χύμηξαν τα κορίτσια, εκδόσεις MAUVE, υπό έκδοση).

[pic03c]

Η Αναγέννηση ωστόσο ανέδειξε και άλλες εκδοχές της ανθοφορίας, συχνά εξωφρενικά αφάνταστες όπως συνέβη με την περίπτωση του πορτραίτου της Άνοιξης του Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο. Ο Αρτσιμπόλντο γεννήθηκε το 1526 στο Μιλάνο και διέπρεψε στην κεντροευρώπη (στην Βιέννη και στην Πράγα) ως ζωγράφος των αλλόκοτων κεφαλιών που μπορούν να ειδωθούν και ως νεκρές φύσεις. Το αριστούργημά του είναι οι μορφές στις 4 Εποχές είναι θαυμαστές αποδόσεις της Φύσης: στην ανεπανάληπτή Άνοιξη έχουν ανιχνευθεί 80 διαφορετικά φυτικά είδη που σχηματίζουν το πρόσωπό ενός εφήβου…

Λίγο υστερότερα έρχεται η μοναδική σειρά εικόνων που ζωγραφίζει ο ανεπανάληπτος Καραβάτζιο στα 20 με 25 χρόνια, αγοριών με νεκρές φύσεις και έντονο ερωτισμό. Τρεις συνθέσεις που φέρουν σχετικά στοιχεία νεκρής φύσης, ο Άρρωστος Βάκχος (περ. 1593/94, πινακοθήκη Μποργκέζε), το Αγόρι με καλάθι φρούτων (περ. 1593/94) και το γνωστό μόνο μέσα από αντίγραφα Αγόρι που ξεφλουδίζει φρούτο (περ. 1593/94, ιδιωτική συλλογή), θεωρείται πως φιλοτεχνήθηκαν την ίδια περίοδο. Λίγες δεκαετίες αργότερα ο Ρέμπραντ βαν Ρέιν επιχειρεί αλλεπάλληλα μοναδικά πορτραίτα της τότε συζύγου του Σάσκιας ως Φλόρας (της Ρωμαϊκής θεότητας των λουλουδιών). Από τον Ρέμπραντ και μετά και σε στην περίοδο του κλασικισμού όλο και περισσότερο οι νεκρές φύσεις και οι λεγόμενες στατικές ανθοφορίες γέμιζαν τους διακοσμητικούς φόντους των εικόνων.

[pic08c]

Ωστόσο το κατεξοχήν φυσιοκεντρικό ρεύμα στην ιστορία της ζωγραφικής υπήρξε αναμφίβολα ο Ιμπρεσιονισμός ρεύμα που αναπτύχθηκε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Αν και αρχικά καλλιεργήθηκε στο χώρο της ζωγραφικής, επηρέασε τόσο τη λογοτεχνία όσο και τη μουσική. Ο όρος Ιμπρεσιονισμός (Impressionism) πιθανόν προήλθε από το έργο του Κλωντ Μονέ Impression, Sunrise. Κύριο χαρακτηριστικό του ιμπρεσιονισμού στη ζωγραφική είναι τα ζωντανά χρώματα (κυρίως με χρήση των βασικών χρωμάτων), οι συνθέσεις σε εξωτερικούς χώρους, συχνά υπό ασυνήθιστες οπτικές γωνίες και η έμφαση στην αναπαράσταση του φωτός. Οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι θέλησαν να αποτυπώσουν την άμεση εντύπωση (impression) που προκαλεί ένα αντικείμενο ή μια καθημερινή εικόνα.

Ο Εντουάρδος Μανέ (1832-1883) ήταν ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους. Θεωρείται ένας από τους θεμελιωτές της μοντέρνας τέχνης ενώ συνδέθηκε έντονα και με το κίνημα του ιμπρεσιονισμού. Το έργο του που έκανε πραγματικά πάταγο ήταν το Πρόγευμα στη Χλόη του 1863, με το οποίο συμμετέχει για δεύτερη φορά στο Σαλόν του Παρισιού, το οποίο αν και επίσης απορρίπτεται, τελικά μετά από απόφαση του αυτοκράτορα Ναπολέων Γ' καθιερώνεται μία ειδική έκθεση για όλα τα απορριφθέντα έργα μεταξύ των οποίων και αυτό του Μανέ. Η δημόσια έκθεση του έργου – που απεικονίζει μια γυμνή γυναικεία μορφή – προκαλεί έντονες αντιδράσεις και θεωρείται σήμερα ένα από τα αμιγώς ιμπρεσιονιστικά έργα του Μανέ. Παρά τις αρνητικές κριτικές και τις κατηγορίες για προσβολή της δημοσίας αιδούς που δέχτηκε ο Μανέ έφερε για πρώτη φορά στη νέα ρεαλιστική τέχνη το θέμα της γυμνότητας συνδεδεμένης με τη φύση και όλους τους συμβολισμού που κρύβει η σύνδεση αυτή. Δεν είναι τυχαίο πως ένα αντίστοιχο Πρόγευμα στη Χλόη ζωγραφίζει και ο Κλωντ Μονέ (1841-1926), ο κυριότερος εκπρόσωπος του Ιμπρεσιονισμού (ο οποίος στο τέλος της ζωής του οδηγεί την τέχνη του στην κορύφωση με τα σπαρακτικά νούφαρα), ενώ αντίστοιχα φυσιοκεντρικά θέματα αποτέλεσαν την κεντρική θεματογραφία όλων των ιμπρεσιονιστών ζωγράφων…

Στο μεταξύ ιδιαίτερη σχέση με την ανθοφορία έχει και ολόκληρη η εικαστική πρόταση των λεγόμενων Προραφαηλιτών ζωγράφων. Οι προραφαηλίτες, γνωστοί και ως η "αδελφότητα των Προραφαηλιτών", ήταν μία ομάδα κυρίως Άγγλων ζωγράφων (Ροσέτι, Χαντ, Μιλαί, Μπερν-Τζόουνς) που ιδρύθηκε το 1848 με αίτημα την ανανέωση της ζωγραφικής μέσω της μίμησης Ιταλών ζωγράφων, προγενέστερων του Ραφαήλ. Η κίνησή τους γνώρισε μεγάλες αντιδράσεις από το κατεστημένο της εποχής. Αναμφίβολα το αριστούργημα της περιόδου είναι Ο θάνατος της Οφηλίας, το 1852.

[pic10c]

Ο Ιμπρεσιονισμός και οι Προραφαηλιτές ουσιαστικά ποροικονόμησαν και τις δύο βασικές τάσεςι του 20ου αιώνα. Η μία τάση, έντονα διακοσμητική, εκφράστηκε με τον Συμβολισμό, την Άρτ Νουβό και το Γιούνκενστάιν δίνοντας πραγματικά αριστουργήματα ιδίως στις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Ο Ιμπρεσιονισμός πάλι γέννησε τον Εξπρεσιονισμό, τον Φοβισμό, τον Κυβισμό, και τον μοντερνισμό και εκφράστηκε μέσα από ανεπανάληπτους δημιουργούς όπως Βαν Γκογκ, ο Σεζάν, ο Γκογκέν, ο Πικάσο, ο Ματίς και πολλοί άλλοι που είδανε την φύση και την ανθοφορία ως ένα δρόμο συναισθηματικής έκρηξης και συσσωρευμένης συνειδησιακής φόρτισης με αποτελέσματα συχνά σπαρακτικά…

Φεύγοντας από τον χώρο των εικαστικών τεχνών δεν γίνεται να μην αναφερθούμε (πάντοτε ενδεικτικά) σε δύο αριστουργήματα της κλασικής μουσικής που είναι συνδεδεμένα άρρηκτα στο μυαλό μας με την έννοια της Άνοιξης και της Ανθοφορίας Ο Αντόνιο Βιβάλντι (1678 - 1741) με την ανεπανάληπτη Άνοιξη από τις Τέσσερις Εποχές και ο Ιγκόρ Στραβίνσκι (1882-1971) με την εκρηκτική Ιεροτελεστία της Άνοιξης άφησαν δύο κρίσιμες εγχαράξεις για το τι μπορεί να σημαίνει ή Άνοιξη στον ανθρώπινου νου. Το όραμα μια υπερκόσμιας αρμονίας από την μια και η εκρηκτική αλλαγή για αλλαγή από την άλλη ίσως να είναι το δίπολο που περισσότερο από κάθε άλλο χαρακτηρίζει την διττή συναισθηματική διάθεση που προκαλεί η ανοιξιάτικη ανθοφορία.

[pic07c]

Τέλος, την άνοιξη στην αρχιτεκτονική την έφερε ο Αντόνιο Γκαουντί ι Κορνέτ, η ηγετική μορφή του καταλανικού μοντερνισμού: Έχοντας μαθητεύσει από το εργαστήριο ενός σιδερά μέχρι την αρχιτεκτονική σχολή της Βαρκελώνης και έχοντας επηρεαστεί από το κίνημα του σουρεαλισμού, δημιούργησε μόνος του έναν ιδιαίτερο και αναγνωρίσιμο αρχιτεκτονικό ρυθμό με τελείως πρωτότυπο στυλ, που χαρακτηρίζονταν από την αναζήτηση του μεσαιωνικού παρελθόντος: μεταφορά-αναδημιουργία-αναγέννηση της φύσης: παράθυρα - δάκρυα, σπίτια - σαλιγκάρια, πύργοι - δέντρα, μπαλκόνια - φύλλα. Δεκαοχτώ έργα – και κάμποσα σχέδια. Στην αρχή άγριο μπαρόκ – κατόπιν άγρια βλάστηση.

Γράφει ο Θανάσης Τριαρίδης για τον Αντόνιο Γκαουντί:

«…Γιατί και πώς και τι – και πέρα από αυτά: για πού; Έναν καιρό κλαίγαν τα δάση. Βρέχει, την άνοιξη θα φουντώσουν οι φυλλωσιές… Αρχιτέκτονας – επί της ουσίας ήταν σε εκείνο το τρομερό ενδιάμεσο όπου μπαίνουμε στους ποταμούς και δεν μπαίνουμε. Αποκάλυπτε αρχαίες εξαλλότητες, τα κτήρια είναι ζωντανά και μεγαλώνουν, έλεγε, τα κτήρια δακρύζουν, υπαινισσόταν, τα κτήρια ερωτεύονται. Περπατάω στο δάσος. Εκείνος πήρε στα σοβαρά όλες τις συμβάσεις της τέχνης – ήταν ο μόνος που κατάλαβε την Παρθένο των βράχων. Τα σχήματα είναι σήματα: Το δάκρυ, το βελανίδι, το σαλιγκάρι, το μανιτάρι – ήταν ο πρόγονος των Στρουμφ και ο μέγας μύστης του στρουμφοδάσους. Φθινόπωρο και το δάσος μυρίζει το μέλλον του… Το Κάζα Καλβέτ, τελειωμένο με την αρχή του αιώνα, είναι το πρώτο από τα κτίρια του Γκαουντί που πέταξε ρίζες στη γη. Στην πρόσοψη όλα ζωντανά – μόλις και μετά βίας κρατιούνται τα προσχήματα – στην πίσω πλευρά τα πράγματα ξεφεύγουν. Η παλιά καμπύλη είναι εδώ. Το αίμα είναι εδώ. Ο επερχόμενος θάνατός μας είναι εδώ. Ο σπειροειδής δρόμος του Λεονάρντο είναι εδώ. Καρέκλες, καναπέδες, καθρέφτες, πόμολα, παράθυρα, θόλοι, κολόνες, γλάστρες. Έξι χρόνια αργότερα, στην Κάζα Μπατλιό δεν κρατιέται τίποτε: καρδιά που χτυπάει μέσα στο σώμα, παράθυρα χελιδονοφωλιές, πόρτες κουφάλες δέντρων, παραθυρόφυλλα-φύλλα, καμινάδες – ζαχαρωτά σε πάρτι. Πλάι σε όλα αυτά η ράχη ενός δεινοσαύρου. Ο Γκαουντί δεν παραδίνεται: «Οι γωνιές θα χαθούν και όλα θα φανερωθούν ως καμπύλη». Απλή φυσική ιστορία: Όση βροχή, τόση βλάστηση…»

(Θ. Τ. Αντόνιο Γκαουντί * τα δάκρυα του δάσους, εκδόσεις MAUVE, υπό έκδοση)

Αγγελική Τριαρίδου

[pic11c]

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Η ΑΛΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ

ΦΟΒΟΥ ΤΑΣ ΕΙΔΟΥΣ ΤΟΥ ΜΑΡΤΙΟΥ

ΕΥ-ΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ

Ο ΑΓΙΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΚΙ ΕΓΩ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Η ΚΥΡΑ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

ΠΕΤΑΕΙ, ΠΕΤΑΕΙ...

ΑΠΟ ΜΑΡΤΗ, ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ...

ΣΧΟΛΙΑ

ΑΠΟΣΤΟΛΗ
Το σχόλιό σας έχει σταλεί και θα δημοσιευτεί το συντομότερο.
Ευχαριστούμε!

γράψτε το
σχόλιό σας

code & design : Stelios Ignatiadis ACTUS anima logo ACTUS ANIMA
Loading